Sagres

"Quando morrer, voltarei para buscar os instantes que não vivi 

junto do mar." 

Sophia de Mello Breyner Andresen

"Kiedy...umrę...,powrócę...aby...odszukać...te...chwile...podczas...których...nie...żyłem...blisko...morza"

Luz Indecisa

"Bailarina
Uma noite, durante o salto, apercebeu-se de que
os braços dele não estavam lá."

José Mário Silva

Tancerka

Pewnej nocy, podczas skoku, zdała sobie sprawę z tego,

iż jego ramion tam nie było.

Zdarza się... Antonio Murteira

Dzisiejszej nocy,
pachnącej tutaj już wczesnym latem, zapraszam na krotkie spotkanie z António Murteira. Współczesny poeta portugalski, urodzony w Alentejo, zaangażowany w Rewolucję Kwietniową z 25 kwietnia 1974 roku.

Dopiero rozpoczęłam proces powolnego zagłębianiea się w jego tomik zatutułowany "azul e branco e ocre", jednakże korzystając z wolengo wieczoru, na dobry początek serwuję kilka jego słów i oczywiście moje machinane polskie tłumaczenie.
Spokojnej nocy!


ACONTECE

percorri os bares
bebendo a tua ausência
o sabor agreste do teu corpo

acontece

Luanda, 1996

ZDARZA SIĘ

przetrząsnąlem bary

pijąc twoją samotność

rustykalny zapach twojego ciała

zdarza się

Maille

memória da boca

W dzień pełen refleksji, zostawiam Was z kolejnym fragmentem tomiku perfeição dos simples ARMINDO MAGALHÂES oraz z moim polskim tłumaczeniem wiersza, do którego wciąż powracam. Być może tylko przez jego jeden, a właściwie trzy wersy. Trzy wersy, sześć słów. Proste w formie a jak bogate w treści. Treści, która burzy spokój. Spokój pamięci. Pamięci ust. Naszych ust.

memória da boca 

pamięć ust

1. escrevo-me perante a noite

rebusco as tuas mãos nas minhas  

1. piszę do siebie w ciągu nocy

odszukuję twoich dłoni w moich

e há ainda a distancia do mar

que teimosamente separa

o nosso desejo

onde navegam as caravelas 

i wciąż jest ten dystans morza

który uparcie rozdziela

nasze pożądanie

gdzie żeglują karawele

2. rememoro o silencio

dos teu murmúrios

wspominam ciszę

twoich szeptów

esqueço-me nesta casa

sem nome e sem sombras

zapominam się w tym domu

bez nazwy i bez cieni

3. o túnel percorre

as minhas veias

tunel przebiega przez

moje żyły

ilumino a escuridão

com a alegria de ver

a luz ao fundo

oświecam tą ciemność

z radością ujrzenia

światła na jego końcu

estou só

eu e o beijo

o teu corpo

perdeu-se

no bilhete

jestem sam

ja i pocałunek

twoje ciało

zostało stracone

w bilecie

4. magoei-me no silencio

e na solidão das madrugadas

zraniłem się w ciszy

i w samotności poranków

5. e havia no deserto

da intolerancia

um homem profundamente

abandonado

i był na pustynia

nietolerancji

człowiek głęboko

opuszczony

havia um outro deserto

habitado por pássaros verdes

była inna pustynia

zamieszkana przez zielone ptaki

e um homem persistia só

sem dó e sem medo

i przez samotnego człowieka który trwał

bez żalu i bez strachu

escreveu um verso

com o coração

napisał wers

ze swojego serca

fora a sua derradeira

tentação

pouco depois morreu

ze swojej ostatecznej

pokusy

chwilę później zmarł

no deserto havia ossadas

dos seus lamentos e desejos

na putyni były kości

jego żalu i pragnień

6. havia ainda a memória

de uma flor sem nome

i była jeszcze pamięć

kwiatu bez nazwy

havia tudo

e mais alguma coisa

było wszystko

i coś jeszcze

pedes-me agora a memória

da boca

respondo-te com lágrimas

de espanto

prosisz mnie teraz o 

pamięć ust

odpowiadam Ci 

ze łzami zdziwienia

e não há água

que nos purifique

do nosso primeiro 

pecado

das nossas primeiras 

caravelas sem país

sem destino

i nie ma wody

która by nas oczyściła

z naszego pierwszego

grzechu

z naszych pierwszych

karawel bez kraju

i bez miejsca przeznaczenia


maille

estranho rumor - regressas

Z bólem serce rozstaję się chwilowo z cudowną Natalią, która notabene, obchodzi dziś 20 rocznicę swojej śmierci.


Zostawiam Was dziś jednak ze słowami nie mniej wartościowymi, które burzą spokój w żyłach i sercach.

ARMINDO MAGALHÂES

estranho rumor

1. tranquilo
acordo o teu corpo
enquanto chove

sem demora
regressas a estes dias
cheios de loucura branca

e nós bem sabemos
que nada dura se não houver
o amor das árvores

onde está o nosso

ali dizes
debaixo dos nossos olhos

2. sinto estranho rumor
pertubar-me o siléncio
meigo dos olhos

enquanto a noite passa
aflita
atrás do sol antigo

sinto estranho rumor
no peito
quando me dizes
o mar é medonho

mas pode ser nosso

3. és o grito da desordem
que me comove

essa boca humedecida
da tentação pelas noites
nuas e despertas

és o mar maldito
que toca a areia do siléncio
com branda doçura
como que morrendo
de fascínio

és

4. por fim
o meu ódio é humilde
não abunda
todavia é intenso
enquanto dura
o motivo

asseguro-te
que o meu ódio
é um sepulcro
e nada mais

regressas

***************************************************************************************

Autoportret Natalii Correia

Nie pamiętam kiedy ostatni raz tak bardzo zachwycałam się nad nowo odkrytą poezją.

Być może to jedynie pierwsze wrażenia, które często bywaja mylne i naiwne. A może mój obecny stan ducha, tak wewnętrznie pogmatwany, zgrabnie wpasowuje się w klimat portugalskiej poezji, przesączonej obecnością morza, wpływem natury i tęsknotą, przybierającą najdziwniejsze postaci. Nie chcę mówić zbyt dużo, nie chcę się również zastanawiać i tlumaczyć, dlaczego wciąż tu powracam. Zostawiam Was jedynie z dzisiejszym odkryciem, które dogłębnie analizuję i przestać nie potrafię.

Czekajcie na ciepło, jakie powoli, wyłania się z portugalskich chmur. Łapię jego piersze promienie i Wam przesylam:

Auto-retrato

Espáduas brancas palpitantes:
asas no exilio dum corpo.

Os braços calhas cintilantes 
para o comboio da alma.
E os olhos emigrantes
no navio da pálpebra
encalhado em renúncia ou cobardia.
Por vezes fêmea. Por vezes monja.
Conforme a noite. Conforme o dia.
Molusco. Esponja
embebida num filtro de magia.
Aranha de ouro
presa na teia dos seus ardis.
E aos pés um coração de louça
quebrado em jogos infantis.

Natália Correia

[ 13 de Setembro de 1923 — Lisboaç 16 de Março de 1993 ]

I moje szybki i niedbałe tłumaczenie, które wkrótce postaram się udoskonalić, nadając odpowiedni sens, rytm i zaczenie (wszelki sugestie i korekty mile widzane):

AUTOPORTRET

Drżące białe ramiona

skrzydłami na wygnaniu z ciała.

Te ramiona jak lśniące szyny

drogą dla pociągu duszy.

I oczy niczym emigranci

w okręcie swej powieki

samotnego w rozczarowaniu lub tchórzostwie.

Chwilami samica. Chwilami zakonnica.

Jak noc. Jak dzień.

Jak mięczak. Jak gąbka

nasączona filtrem magii.

Pająk ze złota

uwięziony w sieci swoich własnych podstępów.

A u stóp szaleńcze serce

przez infantylne zabawy złamane.

[Maille]

"Nawet artysta przeżywa ciężkie chwile, kiedy widzi rozebraną kobietę"

...czyli wszystko się zmienia od męskiego punktu widzenia!

Powracam tutaj. Niepewnie lecz z pełną satysfakcją. Chociaż początkowo blog ten w głównej mierze służyć miał jako pośrednia pomoc w nauce do matury z historii sztuki, tak teraz sądzę, że może jeszcze bardziej zyskać na wadze i znaczeniu i być otwartym nie tylko dla mnie. W końcu mam w sobie teraz tyle inspiracji, że potrzebują dawać jej upust nie tylko w formie taneczno-wirującej. Nie jestem pewna czy to wpływ upalnej pogody zmusza mnie do chowania się nie tylko pod dachem ale również w samej sobie, co raczej bardziej otwiera mnie niż zamyka. Bez wątpienia jednak zaglądanie w głąb siebie pozwala więcej widzieć i czuć.

Myślałam o temacie przewodnim na miły początek miłej reaktywacji.
Długo jednak czekać nie musiałam, bodziec sam do mnie przyszedł. Będzie nim dziś krótkie rozważanie na temat jednego z najbardziej słynnych obrazów nie tylko hiszpańskich, ale ogólnie europejskich. Któż bowiem nie zna wielkiego Goyi i jego ubranej i rozebranej Mai? Zainspirowałam się napomnieniem o tym właśnie dziele w książce którą obecnie wałkuję głównie podczas podróży, małych i dużych. "Hiszpański smyczek" Andromedy Romano-Lax obfituje bowiem w najróżniejsze refleksje oscylujące wokół szeroko pojętego tematu rzeka, czyli sztuki. Muzyka przelewa się przez najróżniejsze zagadnienia definiując życie jako sztukę samą w sobie. Nie o książce chciałam jednak tutaj pisać... (zbyt łatwo jest mi zboczyć z zamierzonego tematu...).

Rozbawiło mnie bardzo trafne spostrzeżenie, które wysnuł pewien bohater powieści jakoby twarz modelki na obu obrazach znacznie się różniła a jako główny powód podaje fakt, że modelka jest naga a chcąc nie chcąc twórcą obrazu jest mężczyzna... Przyjrzyjmy się zatem lepiej dwóm dziełom.

Bez wątpienia twarz modelki, którą prawdopodobnie była księżna Alby, Marii Teresy Cayetany (ciekawostka, że książka "Hiszpański smyczek" uważa to za pewnik), jest znacznie wyraźniejsza, malowana z większym pietyzmem i dokładnością. Chociaż ciało jest pięknie podkreślone modnym strojem to jednak wyraźne rumieńce i ciemne oczy przyciągają wzrok oglądającego. "Maja ubrana" zdecydowanie kusi wzrokiem. A co z naszą nagą modelką? Twarz wydaje się o wiele mniej kształtną, śmiem twierdzić iż jest płaska i pożółkła, nasz wzrok zatem przede wszystkim wędruje na ciało modelki, które bez wątpienia góruje nad całością obrazu. Nagi tors księżnej odbija jasne światło a sama kusząca poza sprawia, że nie sposób nie zatrzymać na niej dłużej swojego wzroku.

Czy więc można zgodzić się z autorką, która pisze: "Nawet artysta przeżywa ciężkie chwile, kiedy widzi rozebraną kobietę"?


Nie chciałabym, żeby zabrzmiało to szowinistycznie tudzież niesprawiedliwe, aczkolwiek faktycznie może coś w tym jest. Zabawne, że nigdy wcześniej nie zwróciłam uwagi na tak znaczną różnicę w przedstawieniu twarzy. Może to znak, że też mam w sobie nazbyt dużo testosteronu...? A może po prostu mimo, że jestem kobietą, odczułam zbyt dużą dawkę empatii i zrozumienia względem zamiarów malarza. A może to tylko przypadek, chwila, impresja, że twarz nagiej kobiety jest tak niedbała i nie ma sensu się nad tym rozwodzić.
Nie mniej jednak... pozostawiam Was z chwilą refleksji.

***
Na koniec hiszpańsko-językowa ciekawostka, bo nie byłabym sobą, gdybym o niej nie wspomniała.

Polski tytuł obrazu "Maja ubrana" / "Maja naga" nie do końca oznacza to samo co jego oryginalna wersja, czyli "La maia desnuda". Bowiem hiszpańskim odpowiednikiem imienia Maja wcale nie jest... Maja. Słowo majo/maja tłumaczyć można jako ładny/przystojny/sympatyczny, kolokwialnie fajny. W tym przypadku odpowiednim tłumaczeniem byłaby po prostu ślicznotka. Znalazłam informację iż słowem maja określa się również piękną młodą kobietę, modnie ubraną, pochodzącą najczęściej z nizin społecznych. Taaaaak, zatem ślicznotka tudzież "polska super laska" wydaje się brzmieć odpowiednio...
Słówko majá, z kochanym akcentem, oznacza zaś typ niejadowitego węża o żółtawym kolorze. Hmmm...
Zainteresował mnie także sam czasownik MAJAR który oznacza tyle co kruszyć, tłoczyć, miażdżyć i więcej ma on wspólnego z tłuczkiem niż imieniem Maja. Skąd więc u nas takie tłumaczenie? Tak, uwielbiam to. Jako przyszły, niedoszły tłumacz, uwielbiam.

Bez sarkazmu, czekając na kolejne przypływy inspiracji,
pozdrawiam!

Maille
...na którą można dziś wołać maja !